antivirus
07-22-2006, 02:16 PM
اخترشناسان سيارکهايي را در منظومه شمسي يافتهاند که جفتجفت يا حتي در خانوادههاي سه و چهارتايي بهدور هم در گردشاند. برخوردهاي سهمگين که بخشي از زندگي روزمره سيارکهاست سبب پيدايش چنين زوجهاي عجيبي در بزرگراههاي خُردهسيارات در منظومهشمسي شدهاند.
اگر مطابق اين ضربالمثل <دو نفري مصاحبت است و سه نفري مزاحمت>، قلمرو بررسي اقمار خُردهسيارهها بهنحو خوشايندي پُر از مزاحمت شده است!
در تابستان سال ۱۳۸۴، فرانک مارچيس و همکارانش، از دانشگاه کاليفرنيا در برکلي، کشف دومين قمر کوچک بهدور سيارکي متعلق بهکمربند اصلي سيارکها، سيلويا ۸۷، را اعلام کردند. رموس (نام قمر کوچک جديد) بههمراه برادر بزرگش رُمولوس (که در سال ۱۳۸۰ کشف شد) اعضاي باغوحش تمامعيار اقمار خُردهسيارهها هستند.
اين مجموعه همراهان گَردانبهدور هم ابعاد جديدي به دانش ما، درباره منشأ و تحول کوچکترين مُقيمان منظومه شمسي، ميافزايند. و اين دانش جديد نقشي مهم در حفاظت زمين، از برخورد با سيارکها در آينده، ايفا ميکند.
کمربند اصلي سيارکها در فاصله ميان مدار مريخ و مشتري و در حدود ۱/۲ تا ۳/۳ واحد نجومي از خورشيد است. هزاران هزار خُردهسياره سنگي در اين محدوده پَرسه ميزنند. از بزرگترين آنها، سرس، که جسمي تقريباً کروي بهقطر ۹۵۰ کيلومتر است تا صدها هزار جرم چند کيلومتري و چند صد متري و ميليونها قلوهسنگ پراکنده. برخي از اين خُردهسيارههاي چند کيلومتري که فقط بهپهناي يک کوه عادي روي زميناند براي خود قمر يا حتي قمرهايي اختيار کردهاند؛ نخستينبار در گذر فضاپيمايي بيسرنشين از کنار سيارکي ۲۵ کيلومتري در سال ۱۳۷۲ مشخص شد که اين کوه سرگردان خود قمري کوچکتر دارد. بعدها نمونههاي بيشتري پيدا شدند و در سالهاي اخير حتي در محدوده خُردهسيارههاي يخي، يعني کمربند کوييپر در وَراي مدار نپتون، نيز خُردهسيارههاي صاحب قمر يا حتي چندتايي کشف شدهاند.
اخترشناس انگليسي، ويليام هرشل، نخستين جستجو بهدنبال قمر يک سيارک را در سال ۱۸۰۲، کمي پس از کشف نخستين سيارک يعني سرس ۱، انجام داد -هرچند که اين تلاش ناموفق بود. در سال ۱۹۰۱، شارل آندره، اخترشناس فرانسوي، تصور کرد قمري را در حال گردش بهدور سيارک نزديک زمين، اروس۴۳۳، کشف کرده است. زيرا نمودار تغييرات درخشندگي اروس بسيار شبيه يک ستاره دوتايي گرفتي بود که دو همدمش بهطور متناوب از جلو يکديگر عبور ميکنند. انديشه پشت اين استدلال درست بهنظر ميرسيد اما او اشتباه کرده بود با يک قرن بعد تصاوير دقيق فضاپيماي نيير- شوميکر، که بهدور اروس گشت و سرانجام بر آن فرود آمد، نشان داد اروس قمر ندارد. در واقع شکل بسيار کشيده اروس، آندره را فريب داده بود. زيرا با چرخش سيارک بهدور خود زماني که قسمت کشيدهتر سيارک رو بهما قرار ميگيرد سطح درخشنده افزايش مييابد و زماني که قسمت کوچکتر رو بهماست روشنايي جرم کاهش مييابد.
اما همه چيز در ۲۹ اوت سال ۱۹۹۳ (مرداد ۱۳۷۲) تغيير کرد. فضاپيماي گاليله، که بهمقصد مشتري پرتاب شده بود از کنار سيارک کمربند اصلي، آيدا ۲۴۳، گذشت. از آنجايي که گاليله، بهدليل باز نشدن آنتن اصلي فضاپيما، دادهها را بسيار کندتر از آنچه برنامهريزي شده بود ارسال ميکرد گروه هدايتکنندهاش تصميم گرفتند از يک شيوه ذخيره اطلاعات استفاده کنند. بهجاي اين که از تصاوير موزاييکي، که از گذر از کنار آيدا بهدست ميآمد، هر بيت از فضاهاي خالي را هم بهزمين بفرستد گروه تصميم گرفت از هر ۲۰ تا ۴۰ رشته تصوير، دو يا سه تا را پخش کند. اين تصاوير بهدانشمندان امکان ميداد که دريابند دادههاي مفيد در کدام بخشهاي تصاويرند و بهکمک اين شيوه تصاوير با کيفيتي از آيدا ، اين کوه سرگردان ۲۵ کيلومتري، حوالي نزديکترين عبور فضاپيما بهدست آمد.
روز ۱۷ فوريه سال ۱۹۹۴ ( بهمن ۱۳۷۲)، پس از پنج ماه وقفه در بررسي تصاوير، گروه بررسيکننده سلسله تصاويري از حدود ۱۰ دقيقه پيش از نزديکترين ملاقات گاليله با آيدا بهدست آوردند. آنها چيز عجيب و مشکوکي در آن تصاوير تشخيص دادند. اما بهگفته خودشان اصلاً آمادگي چيزي را که کشف کرده بودند، نداشتند. آنها در آن تصاوير نقطه کوچک روشني در نزديکي آيدا مشاهده ميکردند.
آن نقطه کوچک روشن داکتيل، قمر ۵/۱ کيلومتري آيدا و نخستين قمر کشف شده براي يک خُردهسياره، بود. پس سيارکها هم قمرهايي دارند!
نخستين کشف زميني يک قمر سيارکي در سال ۱۳۷۷/۱۹۹۸ اتفاق افتاد، زماني که دانشمندان مؤسسه تحقيقاتي ساودوست قمري را بهدور سيارک کمربند اصلي، اُژنيا ۴۵، يافتند. اين گروه از روش نسبتاً جديد اُپتيک سازگار بر تلسکوپ کانادا- فرانسه- هاوايي(CFHT) براي جستجو در ميان صدها سيارک کمربند اصلي استفاده ميکردند. دستگاه اپتيک سازگار با کاهش اثرات آشفتگي جوّ زمين بر نور اجرام سماوي، که سبب محو شدن تصوير ميشود، تلسکوپهاي زميني را قادر بهرقابت با کيفيت بسيار خوب تلسکوپهاي فضايي ميکنند.
پس از کشف قمر اُژنيا، که شاهزاده پتيت (شازده کوچولو) نام گرفت، اين گروه در کار خود مصمّم شد و تاکنون بيش از دو دوجين قمر در اطراف سيارکهاي کمربند اصلي بين مدار مريخ و مشتري، و سيارکهاي تروژان مشتري يافته است (هر سيارک تروژان در مداري بهدور خورشيد ميگردد که يک سيارک اصلي نيز طي ميکند اما سيارک تروژان حدود ۶۰ درجه جلوتر يا عقبتر از سياره همقطار خود نسبت بهآن ثابت است زيرا در نقاط لاگرانژي مدار قرار گرفته است که تعادل گرانشي دارد. تروژانها همراهان مشتري و نپتون و احتمالاً زحل و اورانوساند). ابعاد و اندازههاي اين منظومههاي دوتايي از جفتهاي ناهمخوان با همدم اصلي بهقطر ۲۰۰ کيلومتر و قمري بهقطر ۱۰ کيلومتر، که در فاصله صدها کيلومتري سيارک مادر ميگردد، شروع ميشود تا سيارکهاي واقعاً دوتايي که دو همدم ابعادي مساوي دارند.
------------------
ماهنامه نجوم
اگر مطابق اين ضربالمثل <دو نفري مصاحبت است و سه نفري مزاحمت>، قلمرو بررسي اقمار خُردهسيارهها بهنحو خوشايندي پُر از مزاحمت شده است!
در تابستان سال ۱۳۸۴، فرانک مارچيس و همکارانش، از دانشگاه کاليفرنيا در برکلي، کشف دومين قمر کوچک بهدور سيارکي متعلق بهکمربند اصلي سيارکها، سيلويا ۸۷، را اعلام کردند. رموس (نام قمر کوچک جديد) بههمراه برادر بزرگش رُمولوس (که در سال ۱۳۸۰ کشف شد) اعضاي باغوحش تمامعيار اقمار خُردهسيارهها هستند.
اين مجموعه همراهان گَردانبهدور هم ابعاد جديدي به دانش ما، درباره منشأ و تحول کوچکترين مُقيمان منظومه شمسي، ميافزايند. و اين دانش جديد نقشي مهم در حفاظت زمين، از برخورد با سيارکها در آينده، ايفا ميکند.
کمربند اصلي سيارکها در فاصله ميان مدار مريخ و مشتري و در حدود ۱/۲ تا ۳/۳ واحد نجومي از خورشيد است. هزاران هزار خُردهسياره سنگي در اين محدوده پَرسه ميزنند. از بزرگترين آنها، سرس، که جسمي تقريباً کروي بهقطر ۹۵۰ کيلومتر است تا صدها هزار جرم چند کيلومتري و چند صد متري و ميليونها قلوهسنگ پراکنده. برخي از اين خُردهسيارههاي چند کيلومتري که فقط بهپهناي يک کوه عادي روي زميناند براي خود قمر يا حتي قمرهايي اختيار کردهاند؛ نخستينبار در گذر فضاپيمايي بيسرنشين از کنار سيارکي ۲۵ کيلومتري در سال ۱۳۷۲ مشخص شد که اين کوه سرگردان خود قمري کوچکتر دارد. بعدها نمونههاي بيشتري پيدا شدند و در سالهاي اخير حتي در محدوده خُردهسيارههاي يخي، يعني کمربند کوييپر در وَراي مدار نپتون، نيز خُردهسيارههاي صاحب قمر يا حتي چندتايي کشف شدهاند.
اخترشناس انگليسي، ويليام هرشل، نخستين جستجو بهدنبال قمر يک سيارک را در سال ۱۸۰۲، کمي پس از کشف نخستين سيارک يعني سرس ۱، انجام داد -هرچند که اين تلاش ناموفق بود. در سال ۱۹۰۱، شارل آندره، اخترشناس فرانسوي، تصور کرد قمري را در حال گردش بهدور سيارک نزديک زمين، اروس۴۳۳، کشف کرده است. زيرا نمودار تغييرات درخشندگي اروس بسيار شبيه يک ستاره دوتايي گرفتي بود که دو همدمش بهطور متناوب از جلو يکديگر عبور ميکنند. انديشه پشت اين استدلال درست بهنظر ميرسيد اما او اشتباه کرده بود با يک قرن بعد تصاوير دقيق فضاپيماي نيير- شوميکر، که بهدور اروس گشت و سرانجام بر آن فرود آمد، نشان داد اروس قمر ندارد. در واقع شکل بسيار کشيده اروس، آندره را فريب داده بود. زيرا با چرخش سيارک بهدور خود زماني که قسمت کشيدهتر سيارک رو بهما قرار ميگيرد سطح درخشنده افزايش مييابد و زماني که قسمت کوچکتر رو بهماست روشنايي جرم کاهش مييابد.
اما همه چيز در ۲۹ اوت سال ۱۹۹۳ (مرداد ۱۳۷۲) تغيير کرد. فضاپيماي گاليله، که بهمقصد مشتري پرتاب شده بود از کنار سيارک کمربند اصلي، آيدا ۲۴۳، گذشت. از آنجايي که گاليله، بهدليل باز نشدن آنتن اصلي فضاپيما، دادهها را بسيار کندتر از آنچه برنامهريزي شده بود ارسال ميکرد گروه هدايتکنندهاش تصميم گرفتند از يک شيوه ذخيره اطلاعات استفاده کنند. بهجاي اين که از تصاوير موزاييکي، که از گذر از کنار آيدا بهدست ميآمد، هر بيت از فضاهاي خالي را هم بهزمين بفرستد گروه تصميم گرفت از هر ۲۰ تا ۴۰ رشته تصوير، دو يا سه تا را پخش کند. اين تصاوير بهدانشمندان امکان ميداد که دريابند دادههاي مفيد در کدام بخشهاي تصاويرند و بهکمک اين شيوه تصاوير با کيفيتي از آيدا ، اين کوه سرگردان ۲۵ کيلومتري، حوالي نزديکترين عبور فضاپيما بهدست آمد.
روز ۱۷ فوريه سال ۱۹۹۴ ( بهمن ۱۳۷۲)، پس از پنج ماه وقفه در بررسي تصاوير، گروه بررسيکننده سلسله تصاويري از حدود ۱۰ دقيقه پيش از نزديکترين ملاقات گاليله با آيدا بهدست آوردند. آنها چيز عجيب و مشکوکي در آن تصاوير تشخيص دادند. اما بهگفته خودشان اصلاً آمادگي چيزي را که کشف کرده بودند، نداشتند. آنها در آن تصاوير نقطه کوچک روشني در نزديکي آيدا مشاهده ميکردند.
آن نقطه کوچک روشن داکتيل، قمر ۵/۱ کيلومتري آيدا و نخستين قمر کشف شده براي يک خُردهسياره، بود. پس سيارکها هم قمرهايي دارند!
نخستين کشف زميني يک قمر سيارکي در سال ۱۳۷۷/۱۹۹۸ اتفاق افتاد، زماني که دانشمندان مؤسسه تحقيقاتي ساودوست قمري را بهدور سيارک کمربند اصلي، اُژنيا ۴۵، يافتند. اين گروه از روش نسبتاً جديد اُپتيک سازگار بر تلسکوپ کانادا- فرانسه- هاوايي(CFHT) براي جستجو در ميان صدها سيارک کمربند اصلي استفاده ميکردند. دستگاه اپتيک سازگار با کاهش اثرات آشفتگي جوّ زمين بر نور اجرام سماوي، که سبب محو شدن تصوير ميشود، تلسکوپهاي زميني را قادر بهرقابت با کيفيت بسيار خوب تلسکوپهاي فضايي ميکنند.
پس از کشف قمر اُژنيا، که شاهزاده پتيت (شازده کوچولو) نام گرفت، اين گروه در کار خود مصمّم شد و تاکنون بيش از دو دوجين قمر در اطراف سيارکهاي کمربند اصلي بين مدار مريخ و مشتري، و سيارکهاي تروژان مشتري يافته است (هر سيارک تروژان در مداري بهدور خورشيد ميگردد که يک سيارک اصلي نيز طي ميکند اما سيارک تروژان حدود ۶۰ درجه جلوتر يا عقبتر از سياره همقطار خود نسبت بهآن ثابت است زيرا در نقاط لاگرانژي مدار قرار گرفته است که تعادل گرانشي دارد. تروژانها همراهان مشتري و نپتون و احتمالاً زحل و اورانوساند). ابعاد و اندازههاي اين منظومههاي دوتايي از جفتهاي ناهمخوان با همدم اصلي بهقطر ۲۰۰ کيلومتر و قمري بهقطر ۱۰ کيلومتر، که در فاصله صدها کيلومتري سيارک مادر ميگردد، شروع ميشود تا سيارکهاي واقعاً دوتايي که دو همدم ابعادي مساوي دارند.
------------------
ماهنامه نجوم